Menu


Test FMS

Functional Movement Screen (FMS) jest kompleksowym i funkcjonalnym testem screeningowym wykorzystywanym w sporcie oraz rehabilitacji sportowej do oceny stanu funkcjonalnego badanych. Składa się z serii 7 funkcjonalnych testów ruchowych pozwalających na ocenę jakości podstawowych wzorców ruchowych, rozpoznaniu istniejących deficytów i asymetrii funkcjonalnych, na określenie ryzyka urazu (Cook 2011). Prawidłowe wykonanie poszczególnych testów jest zadaniem kompleksowym i wymaga stabilności w aparacie ruchu, odpowiedniej siły mięśniowej i ruchomości w stawach, propriocepcji oraz koordynacji i równowagi. Twórcą FMS jest amerykański fizjoterapeuta, specjalista w zakresie treningu funkcjonalnego i wszechstronnego przygotowania motorycznego sportowców Gray Cook.

Trening funkcjonalny i kompleksowa ocena w sporcie powinny być ukierunkowane na optymalizację przygotowania motorycznego, poprawę wyniku sportowego oraz minimalizację ryzyka urazu. Zadaniem podstawowym treningu funkcjonalnego jest kształtowanie prawidłowej czynności aparatu ruchu, prawidłowych wzorców ruchowych jako podstawy do kształtowania ilościowego w procesie wieloletniego treningu sportowego. Szczególną rolą kompleksowej oceny funkcjonalnej w sporcie jest ocena ryzyka urazu. W literaturze naukowej można spotkać liczne prace, dotyczące czynników zwiększających ryzyko występowania urazów i kontuzji, najczęstszymi są: wcześniejsze urazy, deficyty w zakresie funkcjonalnej ruchomości i stabilności, zwiększona masa ciała, obecność funkcjonalnych asymetrii ruchowych oraz zaburzenia równowagi statycznej i dynamicznej. Problematyka odniesienia urazu w sporcie jest zagadnieniem złożonym i wymaga kompleksowej, wieloczynnikowej analizy. Wyizolowana ocena wybranych czynników ryzyka nie bierze pod uwagę sposobu wykonywania specyficznych wzorców ruchowych występujących w sporcie. Jednym z testów stosowanych w praktyce, celem kompleksowej oceny funkcjonalnych możliwości ruchowych jest FMS. Polega na wykonaniu 7 testów ruchowych mających na celu ocenę jakości podstawowych wzorców ruchowych. Wzorce ruchowe, są to takie ruchy, których wykonanie pozwala na jednoczesną ocenę funkcjonalnej ruchomości i stabilności, koordynacji nerwowo-mięśniowej całego układu ruchu. Odpowiedni stopień sprawności jest niezbędny do ich wykonania. FMS opiera się na założeniu, że kompleksowa ocena czynności układu ruchu i kontroli motorycznej nie powinna mieć wyizolowanego charakteru, wymaga zastosowania testów ruchowych oceniających funkcjonalne wzorce ruchowe leżące u podstawy motoryczności człowieka (Clark 2001).

FMS nie jest narzędziem diagnostycznym, ale typowym testem skriningowym wykorzystywanym do oceny stanu funkcjonalnego populacji osób zdrowych i asymptomatycznych, w tym także czynnych sportowców. Test został stworzony jako praktyczne narzędzie do oceny funkcjonalnej i ryzyka urazów w sporcie, znajduje również zastosowanie w innych grupach zawodowych jak żołnierze czy strażacy może być również stosowany na potrzeby aktywności rekreacyjnej i zdrowotnej. Podstawowym zadaniem jest ocena funkcjonalna zawodnika czynnego w sporcie i rehabilitacji sportowej na etapie powrotu do treningu (Rzepka 2014). Umożliwia zwrócenie uwagi na deficyty ruchowe w zakresie funkcjonalnej ruchomości i stabilności, koordynacji i kontroli nerwowo-mięśniowej, stworzenia profilu badanej osoby ze szczególnym uwzględnieniem słabych stron. FMS jest punktem wyjścia do opracowania i wdrożenia programu ćwiczeń korekcyjnych, mających za zadanie usunąć powstały deficyt ruchowy i obniżyć ryzyko wystąpienia urazu przeciążeniowego oraz zwiększyć możliwości funkcjonalne badanych osób (Szymczyk 2013).

FMS to seria 7 prostych testów ruchowych z jasnym i przejrzystym systemem oceny. Ocena funkcjonalna z wykorzystaniem testu FMS nie jest czasochłonna i nie wymaga drogiego i skomplikowanego sprzętu.

FMS – 7 testów które pomogą ocenić:
– ruchomość stawów
– koordynację mięśniowo-nerwową
– stabilność lokalną i globalną (funkcjonalną)
– słabe ogniwa łańcucha kinematycznego
– jakość wykonywania prawidłowych wzorców ruchowych

Każdy z 7 testów jest oceniany oddzielnie w skali od 3 pkt. do 0 pkt. (4 możliwe wyniki). Maksymalny do uzyskania łączny wynik to 21 pkt.

FMS – interpretacja wyników:
21-18 pkt. Oznacza, że badany jest zdrowy i jego ciało porusza się w prawidłowym wzorcu ruchowym, ryzyko urazu przeciążeniowego jest minimalne.
17-15 pkt. Oznacza, że u badanego występują asymetrie i kompensacje, wzorce ruchowe są zaburzone, ryzyko urazu przeciążeniowego wynosi od 25-35%
15 pkt. > Oznacza, że u badanego prawdopodobieństwo odniesienia kontuzji wynosi ponad 50%

Wszystkie testy posiadają szczegółowe kryteria oceny jakościowej wykonywanego ruchu , które należy spełnić aby uzyskać dany wynik. Ocena poszczególnych testów wymaga dokładnej obserwacji sposobu wykonania ruchu w płaszczyźnie strzałkowej i czołowej (z boku i przodu). W razie wątpliwości zawsze przyznajemy niższy wynik. W testach asymetrycznych 2,3,4,5 i 7, oceniających osobno prawą i lewą stronę, w przypadku wystąpienia asymetrii wyników, należy zawsze do oceny końcowej uwzględnić niższy uzyskany wynik słabszej ze stron.

FMS – kryteria ogólne oceny testów:
3 pkt. – Wykonanie prawidłowe wzorca ruchowego. Badany wykonuje prawidłowy ruch bez widocznych kompensacji, zgodnie ze szczegółowymi kryteriami oceny dla danego testu.
2 pkt. – Wykonanie wzorca ruchowego z elementami kompensacji. Badany wykonuje ruch z widocznymi kompensacjami.
1 pkt. – Niezdolność do wykonania ruchu z elementami kompensacji. Badany nie wykonuje prawidłowo ruchu nawet z elementami kompensacji.
0 pkt. – Wystąpienie dolegliwości bólowych. Badany odczuwa jakikolwiek ból podczas wykonywania wzorca ruchowego. Zalecana konsultacja medyczna lub fizjoterapeutyczna.

FS – 7 testów i szczegółowe kryteria oceny:

Test 1 Deep Squat (DS) – głęboki przysiad. Służy do oceny stawów biodrowych, barkowych, kolan, kręgosłupa i stawów skokowych.

Pozycja wyjściowa: Stopy ustawione równolegle na szerokość bioder, drążek nad głową (pozycja 90/90).

Komenda: „Wykonaj maksymalny przysiad bez odrywania stóp”.

Ocena 3 pkt. – Prosty tułów, biodra poniżej poziomu uda, kolana i tyczka nad stopami, stopy równolegle.
Ocena 2 pkt. – Prosty tułów, biodra poniżej poziomu uda, kolana i tyczka nad stopami, stopy równolegle, piety na desce (kompensacja).
Ocena 1 pkt. – Zgięcie w odcinku lędźwiowym, biodra powyżej poziomu uda, kolana poza linią stóp.
Ocena 0 pkt. – Wystąpienie dolegliwości bólowych.

Możliwe przyczyny dysfunkcji: Ograniczenie mobilności w piersiowej części kręgosłupa, obręczy barkowej, kończyn dolnych. Zaburzenie koordynacji nerwowo-mięśniowej, stabilności, balansu mięśniowego.

Test 2 Hurdle Step (HS) – Przeniesienie nogi nad płotkiem. Służy do oceny stabilizacji bocznej miednicy, tułowia i bioder.

Pozycja wyjściowa: Stopy ustawione równolegle, dotykają siebie, palce stóp dotykają podstawy (deski), drążek na ramionach, płotek ustawiony na wysokości guzowatości kości piszczelowej.

Komenda: „Podnieś stopę na wysokość kolana i postaw piętę za płotkiem, wróć do pozycji wyjściowej”.

Ocena 3 pkt. – Biodra, kolan i stopy w osi w płaszczyźnie strzałkowej, brak lub min. ruch w odcinku lędźwiowym, drążek i płotek w linii.
Ocena 2 pkt. – Zaburzenia osiowości, duży widoczny ruch w odcinku lędźwiowym, drążek i płotek nie są równolegle.
Ocena 1 pkt. – Kontakt stopy z płotkiem, utrata równowagi.
Ocena 0 pkt. – Wystąpienie dolegliwości bólowych.

Możliwe przyczyny dysfunkcji: Ograniczona stabilność, koordynacja nerwowo-mięśniowa po stronie nogi podporowej. Ograniczona mobilność po stronie kończyny przenoszonej. Brak koordynacji i stabilności mięśni obręczy biodrowej.

Test 3 In-Line Lunge (ILL) – Przysiad w wykroku. Służy do oceny stawu skokowego i stabilności kolana.
Pozycja wyjściowa: Pozycja wykroczno-zakroczna na podstawie (deska). Odległość między stopami: podłoże guzowatości kości piszczelowej, ręka po stronie nogi zakrocznej trzyma drążek na wysokości szyjnego kręgosłupa, ręka po stronie wykrocznej na wysokości lędźwiowego kręgosłupa. Drążek dotyka kości krzyżowej, odcinka piersiowego kręgosłupa i głowy.

Komenda: “Wykonaj przysiad dotykając kolanem nogi zakrocznej podstawy, wróć do pozycji wyjściowej”.

Ocena 3 pkt. – Tułów nieruchomo, stopy w linii, kolano dotyka podstawy (deska) za piętą.
Ocena 2 pkt. – Ruch tułowia, stopy nie osiowo, kolano nie dotyka podstawy (deska).
Ocena 1 pkt. – Utrata równowagi.
Ocena 0 pkt. – Wystąpienie dolegliwości bólowych.

Możliwe przyczyny dysfunkcji: Ograniczona mobilność w obrębie biodra zarówno po stronie wykrocznej jak i zakrocznej. Ograniczona stabilność stawu skokowego, kolanowego nogi wykrocznej. Dysfunkcja napięcia oraz ograniczona stabilność w obrębie mięśni odwodzących i przywodzących w stawie biodrowym. Ograniczenia ruchu w stawie biodrowym na skutek funkcjonalnego zmniejszenia mięśni zginających biodro. Ograniczona stabilność, koordynacja nerwowo-mięśniowa po stronie nogi podporowej.

Test 4 Shoulder Mobility (SM) – Ocena ruchomości obręczy barkowej. Służy do oceny zakresu ruchu w obręczy barkowej.
Pomiar: Długość dłoni (najdłuższy palec i 1 kresa na nadgarstku).

Pozycja wyjściowa: Stopy równolegle na szerokość bioder, prosty tułów.

Komenda: „Zaciśnij pięści i złącz ze sobą za plecami”

Ocena 3 pkt. – Odległość między pięściami wynosi nie więcej niż 1 długość dłoni.
Ocena 2 pkt. – Odległość między pięściami wynosi nie więcej niż 1,5 długości dłoni.
Ocena 1 pkt. – Odległość między pięściami wynosi ponad 1,5 długości dłoni.
Ocena 0 pkt. – Wystąpienie dolegliwości bólowych.

Możliwe przyczyny dysfunkcji: Ograniczony zakres ruchu, nadmierna rotacja zewnętrzna, ograniczona rotacja wewnętrzna. Nieprawidłowa postawa, zaokrąglenie pleców, pro-trakcja łopatki, skrócenie mięśni klatki piersiowej i tułowia (np. piersiowy większy i najszerszy grzbietu).

Test 5 Active Straight Leg Raise (ASLR) – Aktywne uniesienie wyprostowanej nogi. Służy do oceny mięśni grupy kulszowo-goleniowej i aktywnej pracy mięsni kończyny dolnej.
Pozycja wyjściowa: Leżenie tyłem, podstawa (deska) pod kolanami, ramiona odwiedzione do 300, głowa spoczywa na podłożu.

Komenda: „Utrzymując kontakt nogi z podłożem, unieś drugą kończynę prostą w kolanie maksymalnie do góry”.

Ocena 3 pkt. – Kostka uniesionej nogi znajduje się pomiędzy biodrami, a połową uda, kończyna na podłożu pozostaje w pozycji neutralnej.
Ocena 2 pkt. – Kostka uniesionej nogi znajduje się pomiędzy połową uda, a środkiem rzepki.
Ocena 1 pkt. – Kostka uniesionej nogi znajduje się poniżej środka rzepki.
Ocena 0 pkt. – Wystąpienie dolegliwości bólowych.

Możliwe przyczyny dysfunkcji: Ograniczona długość funkcjonalna mięśni grupy kulszowo-goleniowej. Ograniczona mobilność stawów biodrowych. Brak stabilności tułowia.

Test 6 Trunk Stability Push Up (TSPU) – Wyprost ramion w podporze. Służy do oceny stabilizacji tułowia.
Pozycja wyjściowa: Leżenie przodem, stopy razem, kolana wyprostowane, kciuki ustawione na szerokość wyrostków barkowych. Pozycja wyjściowa dla mężczyzn – kciuk na wysokości czoła, dla kobiet – kciuk na wysokości żuchwy.

Komenda: „Przejdź do podporu przodem”.

Ocena 3 pkt. – Całe ciało unosi się jednocześnie płynnym ruchem do góry. Mężczyźni kciuk ustawiony na wysokości czoła. Kobiety kciuk ustawiony na wysokości żuchwy.
Ocena 2 pkt. – Całe ciało unosi się jednocześnie. Mężczyźni kciuk ustawiony na wysokości żuchwy. Kobiety kciuk ustawiony na wysokości obojczyka.
Ocena 1 pkt. – Mężczyźni: niezdolny do wykonania pompki z kciukiem na wysokości żuchwy. Kobiety: niezdolna do wykonania pompki z kciukiem na wysokości obojczyka.
Ocena 0 pkt. – Wystąpienie dolegliwości bólowych.

Możliwe przyczyny dysfunkcji: Ograniczona stabilność tułowia kompleksu miedniczno-lędźwiowego w płaszczyźnie strzałkowej. Ograniczony poziom siły mięśniowej mięśni obręczy barkowej.

Test 7 Rotational Stability (RS) – Test stabilności rotacyjnej. Sprawdza stabilność rotacyjną tułowia i asymetrie.

Pozycja wyjściowa: Klęk podparty. Podstawa (deska) między stopami i kolanami, kciuki dotykają podstawy, biodra nad kolanami, dłonie pod barkami.

Komenda: „Unieś kończyny po tej samej stronie do wyprostu, a następnie dotknij kolanem łokcia”.

Ocena 3 pkt. – Wzorzec został wykonany z kończynami uniesionymi po tej samej stronie, utrzymując stabilny tułów i równoległy do podłoża, kolano i łokieć w jednej linii z podstawą.
Ocena 2 pkt. – Wzorzec został wykonany z kończynami uniesionymi po przeciwnych stronach ciała, utrzymując stabilny tułów i równoległy do podłoża, kolano i łokieć w jednej linii z podstawą.
Ocena 1 pkt. – Niezdolność do wykonania powtórzenia z kończynami uniesionymi po przeciwnych stronach ciała, utrzymując stabilny tułów i równoległy do podłoża, kolano i łokieć w jednej linii z podstawą.
Ocena 0 pkt. – Wystąpienie dolegliwości bólowych.

Możliwe przyczyny dysfunkcji: Ograniczona stabilność tułowia kompleksu miedniczno-lędźwiowego w wielu płaszczyznach. Ograniczony poziom stabilności obręczy barkowej.

FMS – metodyka postępowania:
– ocena wykonywana jest bez rozgrzewki.
– dla każdego testu wykonujemy 3 powtórzenia.
– oceniamy najlepszą próbę.
– w razie wątpliwości przyznajemy zawsze niższą ocenę.
– test w stroju sportowym, płaskie obuwie.

Ogólne zasady postępowania korekcyjnego i treningu funkcjonalnego po przeprowadzeniu oceny z wykorzystaniem systemu FMS zakładają, że w pierwszej kolejności należy się zająć asymetrią, czyli tymi zadaniami ruchowymi, w których uzyskano różny wynik dla prawej i lewej strony, gdyż asymetria jest gorsza od słabszej symetrii (Haynes 2004). Wynika to z licznych badań naukowych i obserwacji, które wykazały, że asymetria w układzie ruchu w sposób istotny zwiększa ryzyko urazu. W dalszej kolejności w postępowaniu korygującym powinno zwrócić się uwagę na te testy i zadania ruchowe, w których osiągnięto niższe wyniki (Burton 2002).

Michał Ficoń

© 2019 MF Michał Ficoń