Menu


Przygotowanie motoryczne i kontuzje w tenisie ziemnym

Wymagania motoryczne

Tenis ziemny to sport o acyklicznym charakterze, zmiennej intensywności oraz różnym czasie trwania działań ruchowych. Wypracowanie prawidłowych wzorców ruchowych ma decydujące znaczenie dla odniesienia sukcesu w tenisie. Tenis ziemny wymaga od zawodnika rozwiniętych wszystkich cech motorycznych. Najważniejsze z nich to: koordynacja ruchowa, szybkość i zwinność. Jednak podstawą jest odpowiedni poziom wytrzymałości tlenowej, siły i gibkości całego ciała i poszczególnych jego elementów. Należy skoordynować szybkość gry przy zachowaniu regularności i dokładności w wielogodzinnych spotkaniach. Wymaga to odpowiedniego przygotowania wytrzymałości tlenowej i beztlenowej. Przygotowanie fizyczne powinno sięgać połowy objętości treningów, mając charakter koordynacyjno-szybkościowy, wydolnościowy, siłowy, stabilizacyjny oraz kształtujący gibkość.

W planowaniu treningu powinno uwzględniać się specyfikę gry: czas trwania akcji 4-10 s lub 10 – 20s, sporadycznie więcej, przerwy między punktami ok. 20 sekund, przerwy na zmianę stron 90s.

Analizy meczowe wykazują że stosunek między wysiłkiem a odpoczynkiem wynosi od 1:1 do 1:4. Rzeczywisty czas gry podczas meczu trwa 0d 10 do 25 % na kortach twardych i 20-35% na kortach ziemnych. Intensywność gry wynosi 70-90% maksymalnej mocy tlenowej a poziom mleczanu sięga 9-10 milimoli/l. Powodem tych wyników jest szybki agresywny styl gry wymagający wysokiej sprawności systemu beztlenowego. W przygotowaniu motorycznym należy uwzględnić także ilość meczów w jednym turnieju (1-7), turniejów w sezonie (20-30) oraz ogólną liczbę spotkań (100-200) z uwzględnieniem spotkań deblowych.

Pierwszym elementem tej układanki jest wytrzymałość tlenowa. Dobrym wskaźnikiem kierującym charakter treningu kondycyjnego jest średni dystans pokonywany na kortach ziemnych gdzie trwają najdłuższe wymiany: 2720 m u mężczyzn oraz 1236 m u kobiet (Królak, 1998). Kolejnym wskaźnikiem jest ilość pokonywanych krótkich odcinków: do 4m – 72,27 %, 4,5m-8,5m – 26,25 %, 9m i więcej – 1,33 %. Liczba startów, wyskoków do serwisu, do-ślizgów i dobiegów, returnów, zatrzymań, ponownych startów – najczęściej ze zmianą kierunku oraz szybkości biegu: średnio 665m w meczu i 20 m podczas gema (Królak). Wymaga to głównie pracy beztlenowej – przystosowanie organizmu do szybkiej resyntezy ATP.

Zawodnik przy powyższych wymaganiach musi umieć dobiec do piłki odpowiednio wcześniej i stabilnie się zatrzymać. Wymaga to odpowiedniego czasu reakcji (0,2 s u najlepszych), pracy nóg, stabilizacji więzadłowo-mięśniowej, szybkiej oceny wzrokowej nadlatującej piłki. Każdy rozegrany punkt obejmuję stałe ruchy, krótkie sprinty, i częste zmiany kierunku na które wpływ mają: pozycja wyjściowa, położenie środka ciężkości, praca rąk i nóg, siłą maksymalna, moc i koordynacja. Na każdy punkt przypada średnio 3-5 zmian, co średnio daję około 500 zmian kierunku podczas meczu singlowego. Mecze rozgrywane są często powyżej 3 godzin, wymagają odpowiedniej sprawności układu krążeniowo-oddechowego. Szybkość i zwinność muszą być rozwijane z podobną, często wyższą intensywnością, objętością podczas treningu.

Liczba uderzeń wynosi około 500 na mecz – 2,5 na punkt oraz 15 na gem. Wymaga to odpowiedniego poziomu siły dynamicznej i elastyczności włókien mięśniowych. Siła uderzenia wymaga usprawnienia sprzężenia ruchów w łańcuchu kinetycznym. Kiedy uderza się piłkę, stopy napierają na podłoże a ono je odpycha. Dzięki temu przenosi się siłę z jednej części ciała do następnej – przez nogi, biodra, tułów i ramiona aż do rakiety (Kovacs, 2012). Odpowiednio duży zakres ruchu w stawach oraz rozciągliwość mięśni, czyli skurcz ekscentryczny pomaga „naładować” poszczególne części ciała energią przed uderzeniem. Niezbędny do mocnego uderzenia jest odpowiedni poziom siły całego układu mięśniowego zawodnika.

W treningu tenisistów musimy zwrócić uwagę na kompleksowość ćwiczeń. Dominująca część ciała jest znacznie bardziej zaangażowana podczas każdego uderzenia. Z tego powodu, oprócz trenowania strony dominującej, musimy zadbać także o stronę niedominującą, aby uzyskać równowagę mięśniową i zapobiec urazom. Ważne aby podczas treningu zrównoważyć górną i dolną część ciała, prawą i lewą stronę a także tył oraz przód.

Urazowość i kontuzje

Badania opublikowane przez British Journal of Sports Medicine, wykonane na tenisistach w wieku 10-18 lat wskazały na występowanie 6,9 interwencji medycznych na każde 1000 rozegranych meczy. Najczęstszymi przyczynami kontaktu z fizjoterapeutą lub lekarzem były dysfunkcje mięśni (skurcze, naciągnięcia, naderwania) stanowiące 65,36% wszystkich zgłoszonych urazów. Skręcenia stawów skokowo-goleniowych dotknęło 4,28% poszkodowanych, a bólu dolnego odcinka kręgosłupa, na poziomie kręgów L1-L5 i S1 doznało 3,57% młodych sportowców.

Królak i Zieliński podają następujący rozkład urazowości:

  • kończyny górne 42,8%
  • kończyny dolne 34,9%
  • tułów 22,2%

Wyróżniają także poszczególne grupy ze względu na przyczyny dolegliwości:

  • uszkodzenia mięśni i ścięgien 49,1%
  • skręcenia stawów 18,8%
  • bolesność bez wyraźnej przyczyny 11,1%
  • inne uszkodzenia stawów 7,9%
  • stłuczenia 7,9%
  • zwichnięcia stawów 4,8%
  • pęknięcia i złamania kości 3,2%.

Najczęstsze kontuzje wg Guzowskiego:

  • „Łokieć tenisisty” – zespół bólowy tkanek miękkich położonych bocznie w stosunku do stawu łokciowego, pochodzący najczęściej z uszkodzonego przyczepu mięśnia prostownika wspólnego palców, który przyczepia się do nad-kłykcia bocznego kości ramiennej.
  • „Konflikt pod barkowy” – polega na zwężeniu się przestrzeni między barkowej i tarcia struktur jedna o drugą.

Jedną z przyczyn jest zachwianie równowagi mięśniowej. Specyfika techniki tenisowej prowadzi do silnie rozbudowanych mięśni z przodu barku (piersiowy większy i mniejszy, przednia część naramiennego) i słabiej rozwiniętych, dużo rozciąganych mięśni mieszczących się po jego stronie tylnej (nadgrzebieniowy, podgrzebieniowy, obły mniejszy i większy, tylna część naramiennego). Kolejnym czynnikiem mogącym prowadzić do cieśni pod-barkowej jest niestabilność łopatki. Zaburzona postawa ciała (barki wysunięte w przód, przygarbione plecy) czy ograniczenie rotacji wewnętrznej w stawie ramiennym (obkurczenie tylnej ściany torebki stawowej) również zwiększają ryzyko wystąpienia niestabilności i kontuzji barku.

Skręcenie stawu skokowego – do skręcenia kostki najczęściej dochodzi w mechanizmie inwersyjnym (90 proc. wszystkich przypadków), czyli wtedy, gdy boczna krawędź stopy „podwija się” pod ciężarem ciała. Możemy mieć wtedy do czynienia z ostrymi skręceniami stawów skokowych oraz niestabilnością funkcjonalną. Niestabilność funkcjonalna jest utrzymującym się stanem poczucia niestabilności stawu i/lub nawracającymi skręceniami (tzw. nawykowymi). Przyczyna leży zwykle w uszkodzeniu znajdujących się w mięśniach i więzadłach receptorów, wiotkości kompleksu torebkowo-więzadłowego, obniżeniu siły mięśniowej, chronicznemu zapaleniu błony maziowej czy ograniczeniu ruchomości.

Bóle kolan są dolegliwością często dotykającą tenisistów. Wynika ze specyfiki gry – biomechaniki ruchu zawodnika na korcie. Kolano jest obciążone znacznymi siłami koślawiącymi i rotacyjnymi. Urazy kolan stanowią około 19 proc. wszystkich kontuzji tenisowych. Większość z nich, bo aż 70 proc., jest skutkiem nagłego urazu, natomiast pozostała część powstaje w wyniku przeciążenia tkanki, która nie miała odpowiednio długiego czasu na odpoczynek. Wewnętrznymi urazami kolana są uszkodzenia łąkotek, chrząstki stawowej i więzadeł.

Bóle w okolicach rzepki – ok. 16% młodych tenisistów doświadcza tego rodzaju problemów. Mogą być spowodowane:

  • Boczne przyparcie rzepki – powoduję rozwinięcie się chondromolacji, czyli choroby polegającej na niszczeniu chrząstki stawowej, charakteryzująca się zgrzytaniem podczas ruchu, tępym bólem w przedniej części kolana pojawiającym się w trakcie gry.
  • „Kolano biegacza” – nadmierne tarcie pasma biodrowo- piszczelowego o nad-kłykieć boczny kości udowej. Częstą przyczyną tego schorzenia jest za mała ruchomość stawu skokowego dolnego, szpotawe kolana lub osłabienie odwodzicieli biodra i mięśnia czworogłowego uda.
  • „Kolano skoczka” – czyli uraz przeciążeniowy więzadła rzepki, dotyka 11 proc. wszystkich tenisistów. Naturą tego problemu nie jest stan zapalny, lecz zmiany zwyrodnieniowe więzadła rzepki, spowodowane licznymi mikro-uszkodzeniami.
  • Choroba Osgood-Schlattera – jest jałową martwicą guzowatości kości piszczelowej (miejsce przyczepu więzadła rzepki do piszczeli) i dotyczy młodych tenisistów, szczególnie w trakcie okresu skoku pokwitaniowego. Przyczep końcowy mięśnia czworogłowego uda jest bolesny w dotyku, ucieplony i obrzmiały. Dolegliwości pojawiają się podczas klęczenia i przy podejmowaniu aktywności sportowej, szczególnie przy zagrywaniu niskich wolejów.

Dolegliwość bólowa kolana, w dużym stopniu może mieć związek z budową stawów kolanowych oraz zachwianą równowagą biomechaniczną w obrębie stawów biodrowych. Źródła bólu często zlokalizowane są w miejscach odległych. Nieskompensowane wady posturalne (koślawość, szpotawość kolan lub stawów skokowych) u osób nie uprawiających sportu mogą nie stanowić problemu, z uwagi na niską wartość przeciążeń. W chwili wzrostu aktywności fizycznej, objawiającej się okresowym i intensywnym obciążaniem niewłaściwie zbalansowanych struktur, dochodzi do mikro-urazów. Kumulacja mikro-urazów i ciągła praca w niewłaściwym łańcuchu biomechanicznym, doprowadzają do wzrostu napięcia tkanek, a w konsekwencji dolegliwości bólowych.

Syndrom pasma biodrowo-piszczelowego ITBS. Pasmo biodrowo-piszczelowe jest strukturą mięśniowo-powięziową biegnącą od kolca biodrowego przedniego górnego do kłykcia bocznego piszczeli. Większość pasma stanowi powięź szeroka uda napinana w części biodrowej przez niewielki (około 5-7 cm długości) mięsień naprężacz powięzi szerokiej uda. Zespół bólowy pasma biodrowo-piszczelowego koncentruje się w bocznym przedziale stawu kolanowego, uda i goleni, i często towarzyszy mu tkliwość w bocznej części kolana. Ból w przebiegu ITBS pojawia się zwykle podczas aktywności fizycznej, nierzadko u osób aktywnych biegaczy czy tenisistów, i narasta w wyniku zgięcia kolana do kąta 20-30 stopni. Ulgę może przynieść jego wyprost.

Najczęstsze przyczyny:

  • koślawość stawu skokowego
  • koślawość stawu kolanowego
  • brak równowagi mięśniowej pomiędzy grupą prostowników i zginaczy kończyny dolnej
  • osłabienie mięśnia pośladkowego średniego

Autor: Krzysztof Gadomski
Kontakt: 509 635 084
Promotor: Michał Ficoń

© 2019 MF Michał Ficoń