Menu


Przygotowanie Motoryczne

Baza motoryczna to stan optymalnego rozwoju wszystkich zdolności motorycznych, niezbędnych dla każdej dyscypliny sportu. Optymalny rozwój oznacza taki poziom rozwoju zdolności motorycznych, który maksymalnie wpływa na osiągnięcie wysokiej skuteczności działania, techniczno-taktycznej w danej dyscyplinie. Nie oznacza to zawsze dążenia do najwyższego rozwoju danej cechy, ale do prawidłowości i zależności pomiędzy współdziałaniem wszystkich cech motorycznych. Dzisiejszy świat sportu wyczynowego stawia przed zawodnikami bardzo wysokie wymagania pod względem przygotowania motorycznego, które stanowi bazę na podstawie której dopiero rozwija się umiejętności techniczno-taktyczne sportowców. Osiągnięcie odpowiedniej bazy motorycznej umożliwia rywalizację na najwyższym poziomie, wydłuża czas kariery sportowej i wpływa znacząco na obniżenie ryzyka kontuzji wśród zawodników. Prawidłowe przygotowanie motoryczne wskazuje przede wszystkim na komplementarność szkolenia. Głównymi aspektami szkolenia są działania ukierunkowane na periodyzację treningu z uwzględnieniem indywidualnych cech zawodnika jak i odniesienie ich do całej dyscypliny. Umiejętność prawidłowego przygotowania fizycznego jest bardzo trudnym i skomplikowanym procesem, ponieważ od trenera wymagana jest kompleksowa wiedza z zakresu wielu dyscyplin i form treningu oraz stosowanych metod: np. trening pływacki, kolarski, siłowy, korekcyjny, mobilności, biegowy itd. Kompleksowe przygotowanie motoryczne stanowi część profesjonalnego treningu sportowego. Częstym błędem jest powołanie na trenera motorycznego byłego zawodnika lub osoby związanej z tą dyscypliną sportową bez stosownych kwalifikacji co przejawia się wąskim spojrzeniem na przygotowania procesu treningu motorycznego drużyny. Obierając jednotorowy kierunek działań, dążących do poprawy rezultatów poprzez zwiększanie obciążeń treningowych stymulujących organizm do coraz cięższych wysiłków, zwiększa się ryzyko przetrenowania zawodników. Okazuje się, że nie ma progresji lub co gorsza powstają urazy i kontuzje które uniemożliwiają kontynuację przygotowania fizycznego. Jest to częsty błąd popełniany nie tylko przez osoby początkujące (sportowcy), ale również zaawansowane, a problem nie dotyczy tylko jednej lecz każdej dyscypliny z osobna – każdy ze sportowców powinien zadbać o wszechstronny rozwój ciała przez odpowiednio realizowany trening motoryczny.

Bardzo duże obciążenia treningowe, którym poddawani są sportowcy sprawiają, że niezbędna jest systematyczna kompleksowa kontrola. Dotyczy to nie tylko kontroli stosowanych metod i oddziaływań treningowych nakierowanych na osiąganie jak najlepszych wyników sportowych, ale także kontroli nastawionej na aspekt zdrowotny w procesie treningowym. Jest to istotne ze względu na nieustannie narastającą urazowość w sporcie na wszystkich szczeblach zaawansowania sportowego. Jedną z możliwości jest wykorzystanie metody FMS, gdzie podłożem koncepcji treningu funkcjonalnego stała się konieczność indywidualnej oceny sportowców pod kątem określenia jakości ruchu. Wczesne wykrycie i wyeliminowanie asymetrii oraz ograniczeń fundamentalnych wzorców ruchowych korzystnie wpływa na ergonomię ruchu zmniejszając ryzyko urazów i przeciążeń, poprawiając znacznie działanie systemu czucia głębokiego (Niewiadomy 2013). Głównym celem jest obniżenie ryzyka odniesienia urazu (Rzepka 2014).

Podstawą i fundamentem przygotowania motorycznego wg koncepcji treningu funkcjonalnego FMS (ryc.1) jest motoryczność podstawowa stanowiąca bazę do rozbudowy motoryczności ukierunkowanej i zdolności technicznych i taktycznych danej dyscypliny sportowej.

Motoryczność podstawowa warunkowana przez zdolności koordynacyjne układu nerwowo-mięśniowego: mobilność i stabilność.

Mobilność – zdolność układu nerwowo-mięśniowego do wykonywania efektywnego ruchu stawu/stawów w pełnym i bezbolesnym zakresie ruchu.

Stabilność – aktywna kontrola mięśniowa położenia stawu, pozwalająca przenosić siły i momenty sił w połączeniu z elastycznością tkanki mięśniowej oraz mobilnością stawów.

Motoryczność ukierunkowana – zbiór wszystkich cech motorycznych takich jak: moc, siła, wytrzymałość, szybkość i zwinność.

Technika – specyficzne wzorce ruchowe występujące i charakterystyczne w wybranej dyscyplinie sportowej.

Właściwe proporcje poszczególnych zdolności warunkują wysoką formę sportową i zdolność do osiągania wysokich wyników oraz predysponują do mistrzostwa sportowego obniżając znacząco ryzyko kontuzji. Należy zidentyfikować i ustalić priorytety treningowe. Wdrożyć odpowiednio ukierunkowane ćwiczenia na poprawę motoryczności podstawowej obniżające ryzyko wystąpienia urazu. W dalszej kolejności ćwiczenia na poprawę zdolności motorycznych i ćwiczenia ukierunkowane na poprawę umiejętności techniczno-taktycznych zawodnika. FMS wskazuje właściwą drogę planowania treningu (Rzepka 2014).

Podczas wieloletniego i niewłaściwie rozplanowanego w czasie treningu poszczególnych cech motorycznych, może dojść do wykształcenia różnych typów zawodników, odznaczających się różnym poziomem składowych motoryki, które w mniejszym lub większym stopniu determinują poziom i wpływ umiejętności sportowych. Należy się ich wystrzegać, szybko zidentyfikować braki i w miarę możliwości zindywidualizować program treningowy, by każdy zawodnik miał szansę zmaksymalizować swoje szanse w walce sportowej. Działając w koncepcji FMS i mając do czynienia z różnymi zawodnikami można łatwo zaobserwować i zidentyfikować zawodników, u których rozwiniecie potencjału może być ograniczone.

Over Powered Athlete: zawodnik, który ma bardzo dobrze rozwiniętą motorykę ukierunkowaną (siłę, moc, szybkość), jednak brakuje podstaw w postaci mobilności aparatu ruchu, stabilności i koordynacji ruchowej, bez powyższych składowych w dużym stopniu jest utrudnione przyswojenie i osiągnięcie wysokiego poziomu techniki danej dyscypliny i prowadzenia walki taktycznej. W przypadku takiego sportowca możemy mieć głównie trudności jeśli chodzi o regularność treningów, ponieważ występuje podwyższone ryzyko odniesienia urazów. Zawodnik jest szybki i silny, jednak nie może w pełni skorzystać ze swoich cech, często doznając zerwań, naciągnięć lub poważniejszych kontuzji.

Under Powered Athlete: sportowiec mający bardzo dobrze rozwiniętą motorykę podstawową, jednak brak rozwiniętej motoryki ukierunkowanej uprawianej dyscypliny sportu co w późniejszym okresie przygotowań przełoży się na obniżony poziom techniki i umiejętności taktycznych. To zawodnik o ograniczonym potencjale kierunkowym dyscypliny – brak działań będzie skutkował obniżeniem poziomu sportowego, nie prowadzi do kontuzji.

Under Skilled Athlete: zawodnik mający bardzo dobrze rozwiniętą bazę motoryczną, jednak ograniczone umiejętności techniczno-taktyczne, nie występuje ryzyko odniesienia kontuzji jednak taki zawodnik bez odpowiedniej pracy treningowej warunkuje zatrzymaniem rozwoju w danej dyscyplinie sportowej, brak opanowania umiejętności technicznych i taktycznych będzie skutkował tym, że sportowiec zatrzyma się na pewnym poziomie bez możliwości przeskoczenia obecnego poziomu.

Schemat działań korygujących zakłada w pierwszej kolejności wdrożyć strategie postępowania korekcyjnego ukierunkowaną na poprawę mobilności i koordynacji ruchowej. W drugiej fazie działań korekcyjnych następuje reedukacja programowania motorycznego, w trzeciej ostatniej fazie stosuje się progresje funkcjonalne.

FMS jest wiarygodnym narzędziem do szybkiej i prostej oceny funkcjonalnej w każdych warunkach, służącej identyfikacji ryzyka urazu w określonych populacjach aktywnych. Wzorce ruchowe można skorygować działając wg koncepcji treningu funkcjonalnego FMS (Rzepka 2014).

Michał Ficoń

© 2019 MF Michał Ficoń